performance – COACH AND CRAFT Performance – Sports Performance Enhancement

Force-Velocity Curve ฝึกนักกีฬาอย่างไรให้ได้ผลลัพธ์สูงสุด!

Tham Thaiyanont, MS, CSCS — Tue, 20 Sep 2022 03:30:33 +0000

Power เป็นสมรรถภาพที่สำคัญในนักกีฬาทุกประเภท และในแต่ละกีฬาต้องการ “รูปแบบ” ของ Power ที่ต่างกัน

Power ในกีฬา Weightlifting กับ Power ในกีฬาวิ่งทางไกล
Power ในกีฬาฟุตบอล กับ Power ในกีฬาเทนนิส
Power ในกีฬาต่อสู้ กับ Power ในกีฬากอล์ฟ

เมื่อต้องการรูปแบบ ลักษณะของ Power ที่ต่างกัน แน่นอนว่า “การฝึก” ก็ต้องต่างกัน

Power คือความสามารถที่เราจะออกแรงกล้ามเนื้อให้ได้มากที่สุดโดยใช้เวลาให้น้อยที่สุด หรือเรียกง่ายๆ ว่า “ออกแรงให้มาก และให้เร็วที่สุด”

จะเข้าใจ Power ว่ามาจากไหน เราจะมีมันได้อย่างไร ก็ต้องที่มาที่ไปของ Power

ถ้าพูดถึง Power ก็ต้องมีอีกความสามารถที่จะมาคู่กันนั้นคือ “Strength” เพราะเมื่อต้องมีการออกแรงให้ได้มากที่สุด ความสามารถพื้นฐานกว่านั้น ก็คือ Strength นั้นเอง

Power เป็นความสามารถที่ทำให้นักกีฬาต่างจากคนทั่วไป คนทั่วไปอาจจะมีเพียงแค่ความแข็งแรง อย่างเดียวก็อาจจะเพียงพอ ที่จะทำให้มีสุขภาพดี

แต่สำหรับนักกีฬาจะแข็งแรงอย่างเดียวไม่ได้ แต่แข็งแรงแล้ว ก็ต้องออกแรงที่เรามีให้เร็วได้ด้วยอีก

ที่มาที่ไปของ Power ก็คือ Power = Force x Velocity

ในทางทฤษฎี Power คือผลคูณระหว่าง Force หรือแรง ที่ออกแรงได้ ก็มาจาก Strength ที่เรามี คูณกับ Velocity หรือความเร็วที่เราออกแรงนั้น ผลที่ได้ ก็จะเรียกว่า Power

ในฐานะโค้ชเราก็จะต้องเข้าใจความสัมพันธ์เหล่านี้ เพื่อให้เราสามารถวิเคราะห์สมรรถภาพของกีฬาที่เรากำลังจะฝึก รวมไปถึงการเลือกท่าฝึก หรือประเภทการฝึกให้ได้ตรงตามความเหมาะสมของกีฬาและตัวนักกีฬาเองด้วย

Force-Velocity Curve เป็นกราฟแสดงความสัมพันธ์ระหว่าง “แรง” และ “ความเร็ว” ที่เราสามารถใช้ทำความเข้าใจ การฝึก แต่ละแบบ อยู่ตรงไหนในกราฟ และเห็นความสัมพันธ์ของมันได้ง่ายขึ้น

ที่มา: Adapted from Maestroni, L., Read, P., Bishop, C. et al. Strength and Power Training in Rehabilitation: Underpinning Principles and Practical Strategies to Return Athletes to High Performance. Sports Med 50, 239–252 (2020).

จากกราฟความสัมพันธ์ระหว่าง Force และ Velocity ทำให้เราสามารถเข้าใจสมรรถภาพ รูปแบบการฝึก Power ที่แตกต่างกันได้ ในนักกีฬาแต่ละคน หรือกีฬาแต่ประเภท

จากด้านซ้ายสุดของกราฟ จะเป็นการไล่ระดับการออกแรง Force ที่มากที่สุด แต่มีความเร็วน้อยที่สุด แปรผกผันกันไปจนถึงด้านขวาของกราฟ ที่เกิดแรง Force น้อยแต่มีความเร็วในการออกแรงมากที่สุด

เช่น ในการฝึกท่า Squat 3-5 RM ขณะที่เรายก เราจะต้องออกแรงเยอะ แต่เราจะยกได้ช้า ไม่สามารถยกเร็วๆ ได้ ในขณะที่การกระโดด Vertical Jump เราสามารถออกแรงได้เร็ว แต่เราไม่ต้องออกแรงเยอะก็จะสร้างแรงได้น้อย

ความสัมพันธ์ระหว่าง Force กับ Velocity นี้ จะเกิดขึ้น เกี่ยวข้องกับกลไกการหดตัว-คลายตัวของกล้ามเนื้อ (Muscular Contraction Mechanism)

“ท่าฝึกที่ต้องออกแรงช้าๆ” ก็ทำให้นักกีฬาสามารถมีเวลาให้เส้นใยกล้ามเนื้อหดตัวเข้ามาใกล้กันได้มากขึ้น ทำให้สร้างแรงได้มาก

ในทางตรงกันข้าม “ท่าฝึกที่ต้องออกแรงเร็วๆ” ก็ทำให้มีเวลาน้อยลงที่เส้นใยกล้ามเนื้อจะหดตัวเข้ามาใกล้กัน แรงที่ได้ก็จะน้อยกว่า

Practical Application

Power ถือเป็น Key Performance ในหลายๆ กีฬา การฝึกให้นักกีฬาสามารถพัฒนา Power ให้เหมาะสมจึงเป็นสิ่งสำคัญ

อย่างที่ได้กล่าวไปแล้วว่า Power = Force x Velocity การพัฒนาตัวแปรใด ตัวแปรหนึ่งก็จะช่วยให้นักกีฬาสามารถพัฒนา Power ได้ ในสถานการณ์ส่วนใหญ่

วัตถุประสงค์หลักในการฝึก Strength และ Power ถ้าอธิบายจากกราฟ ก็คือการขยับเส้นกราฟทั้งหมดไปทางขวา ผลคือ นักกีฬาจะสามารถออกแรงได้มากขึ้นด้วยความเร็วที่มากข้ึนเช่นกัน นักกีฬาสามารถออกแรงระเบิดได้มากขึ้นนั้นเอง

ในทางทฤษฎี การขยับกราฟไปทางขวาจะเป็น การเพิ่ม Rate of Force Development (RFD) (Figure 2)

RFD ก็คือ ความสามารถที่นักกีฬาจะสร้างแรงได้มาก ได้เร็วแค่ไหน นักกีฬาที่มี RFD ที่ดี ก็จะเป็นนักกีฬาที่สามารถออกระเบิดแรงได้ดี สร้างแรงได้มากในเวลาอันสั้น

ที่มา: www.scienceforsport.com

ถ้าเราฝึกเพียงแค่ตัวแปรใดตัวแปรหนึ่ง (Force หรือ Velocity) มีแนวโน้มที่จะทำให้เกิดการพัฒนา Performance เพียงแค่จุดใดจุดหนึ่งของเส้นกราฟ (Figure 3)

ตัวอย่างเช่น ถ้าเราฝึกแต่ Maximum Strength ที่พัฒนาการสร้างแรงให้ได้มากขึ้น (Force Production) ก็จริง แต่ก็อาจส่งผลลดความเร็วในการหดตัวของกล้ามเนื้อ (Muscle Contractile Velocity) ได้

ในแง่การออกแบบโปรแกรมการฝึกของนักกีฬา จึงต้องมีการผสมผสานระหว่าง Strength และ Power ที่จะช่วยพัฒนา Performance ของนักกีฬาได้ดีกว่า การฝึกเพียงแค่ Strength หรือ Speed อย่างเดียว

Strength and Conditioning Coach ส่วนใหญ่จึงมีการฝึกที่ครอบคลุมในทุกๆ Section ของกราฟ

ที่มา: www.scienceforsport.com

ถึงแม้นักกีฬาทุกคนจำเป็นจะต้องฝึกให้ครบในทุก Section ของกราฟ แต่ช่วงเวลาที่จะเน้นหนักในแต่ละ Elements นั้นก็เกิดขึ้นได้ ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ตัวอย่างเช่น

Training Age
Strength and Weakness ของแต่ละคน
Training Objective
Sport and Position ของนักกีฬา
Time of year, season, stage of the macrocycle

The Training Zones (Sections of the Force-Velocity Curve)

Zone เหล่านี้ จะแบ่งตาม % ของ Maximum Strength หรือ Velocity ที่นักกีฬาออกแรงได้

1. Maximal Strength

Maximal Strength หรือปริมาณแรงสูงสุดที่เราสามารถออกแรงได้ ผ่านการทำท่าฝึกท่าใดท่าหนึ่ง โดยความหนักจะอยู่ที่ประมาณมากกว่า 90% ของ 1RM เช่น Back Squat, Deadlift, Bench Press หรือท่าอื่นๆ ที่เราใช้ความหนักที่ 90% ขึ้นไป

แต่เมื่อนึกถึงความเป็นจริงในการนำไปใช้ ก็อาจจะมีเพียงกลุ่มนักกีฬา Elite เท่านั้น ที่จะฝึกได้ และก็คงฝึกในช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น เพราะกีฬาส่วนใหญ่แล้ว ก็ไม่ได้มีการเคลื่อนไหวในลักษณะที่ออกแรงต้านกับความหนักที่หนักเท่านั้น

ช่วงที่ฝึกอาจจะเป็น General Preparation ในช่วงของ Basic Strength ที่ต้องการเน้นสร้างความแข็งแรงพื้นฐาน แต่ก็จะไม่ได้ฝึกที่ความหนักนี้ตลอดทั้งช่วงแน่นอน ก็ต้องมีการปรับเปลี่ยน ลด เพิ่มความหนักตามความเหมาะสมของโปรแกรม และนักกีฬา

2. Strength-Speed

Strength-Speed จะหมายถึงการฝึกที่ยังไม่หนักมากถึงระดับของ Maximal Strength แต่ก็ยังไม่ได้ออกแรงเร็วถึงกับระดับ Peak Power ความหนักในการฝึกจะอยู่ในช่วง 80-90% ของ 1RM คือการยกน้ำหนักที่หนักด้วยความเร็วที่มากขึ้นเท่าที่จะทำได้ การฝึกในโซน Strength-Speed จะเป็นการให้นักกีฬายกด้วยความเร็วที่มากกว่าในโซน Maximal Strength

ตัวอย่างกลุ่มท่าที่ใช้ฝึกเช่น Olympic Lift – Clean, Snatch, Push Press, Pusk Jerk หรือจะเป็นท่าฝึกความแรงทั่วไปอย่าง Back Squat, Deadlift, Bench Press โดยที่ใช้ช่วงความหนักที่ 80-90% 1RM

ในโซนนี้ก็ยังถือว่า เป็นความหนักที่หนักอยู่ โดยเป้าหมายในโซนนี้ คือการฝึกออกแรงต้านกับความหนักด้วยความเร็วเท่าที่ทำได้ แม้เมื่อเราไปยกจริง ภาพที่เห็นอาจจะดูเหมือนเรายกช้า แต่ถ้าเราตั้งใจที่จะออกแรงให้เร็ว ร่างกายก็ยังคงปรับตัวให้เกิดการพัฒนาได้

3. Peak Power

Peak Power คือโซนความหนักที่ใช้ฝึกที่นับได้ว่า เป็นช่วงที่ดีที่สุดในการฝึก Power ให้เกิด Peak Power Output เป็นช่วงที่เราออกแรงได้มากที่สุด และใช้เวลาได้น้อยที่สุด ความหนักจะอยู่ที่ประมาณ 30-80% ของ 1RM

ตัวอย่างเช่น Second pull variations of the Clean and Snatch, Jump Squats, and Bench Press Throw ที่ความหนัก 30-80% of 1RM

4. Speed-Strength

Speed -Strength จะคล้ายกับ Strength-Speed ก็คือไม่ได้เป็นโซนที่สร้าง Peak Power ได้มากที่สุด หรือ สร้างความเร็วได้สูงที่สุด โซนนี้อยู่ช่วงระหว่าง Peak Power กับ Maximal Velocity

โซนนี้จะเป็นการฝึกความเร็วเป็นหลัก แต่ยังคงมีแรงต้านอยู่บ้าง ความหนักอยู่ที่ประมาณ 30-60% ของ 1RM

ตัวอย่างเช่น การฝึก Plyometric ในท่าต่างๆ หรือ Loaded Jump Squats ที่ความหนัก 30-80% of 1RM

5. Maximal Velocity

โซนสุดท้ายนี้ ก็คือการฝึกในรูปแบบที่ใช้ความเร็วสูงสุดในการออกแรง จะเป็นโซนให้นักกีฬาได้ออกแรงเต็มที่เหมือนกับทักษะที่ต้องใช้ หรือใกล้เคียงที่สุด เช่น การฝึก 100m Sprint ที่ความเร็วสูงสุด

ตัวอย่างการฝึก เช่น Fast stretch-shortening plyometric drills ได้แก่ hopping, bounding, sprinting และ assisted sprinting

โดยสรุปแล้ว

โซนการฝึกที่แตกต่างกันเหล่านี้เป็นเพียงแนวทางสำหรับการกำหนดความหนักต่างๆ และยังคงสามารถปรับเปลี่ยนให้เหมาะกับนักกีฬาได้

อย่างไรก็ตาม แต่ละโซนการฝึก หรือแต่ละช่วงของกราฟนั้น ก็ให้การเปลี่ยนแปลงหรือการปรับตัวของร่างกาย และสมรรถภาพที่แตกต่างกัน จึงอาจมีประโยชน์กับนักกีฬาแต่ละคนที่แตกต่างกัน

เช่น ถ้านักกีฬามีความแข็งแรงมากอยู่แล้ว ฝึกในท่าต่างๆ ได้ด้วยน้ำหนักที่เยอะ แต่มีความเร็วในการทำทักษะน้อย ทดสอบความเร็วออกมาแล้วไม่ค่อยดีนัก เราก็ควรจะให้เขาฝึกในช่วงของ Maximum Velocity หรือ Speed-Strength Zone ให้มากขึ้น ก็อาจจะเป็นประโยชน์กับเขามากกว่า

ข้อมูลอ้างอิง

Maestroni, L., Read, P., Bishop, C. et al. Strength and Power Training in Rehabilitation: Underpinning Principles and Practical Strategies to Return Athletes to High Performance. Sports Med 50, 239–252 (2020). [Link]
Baker, D and Nance, S. (1999). The relation between strength and power in professional rugby league players. Journal of Strength and Conditioning Research, 13: 224–229. [Link]
Comfort, P, Allen, M, and Graham-Smith, P. (2011). Kinetic comparisons during variations of the power clean. Journal of Strength and Conditioning Research, 25: 3269– 3273. [PubMed]
Comfort, P, Fletcher, C, and McMahon, JJ. (2012). Determination of optimal load during the power clean in collegiate athletes. Journal of Strength and Conditioning Research, 26: 2970–2974. [PubMed]
Cormie, P, McBride, JM, and McCaulley, GO. (2007). Validation of power measurement techniques in dynamic lower body resistance exercises. J Appl Biomech 23: 103–118. [PubMed]
Cronin, J, McNair, PJ, and Marshall, RN. (2001). Developing explosive power: A comparison of technique and training. J Sci Med Sport 4: 59–70. [PubMed]
Garhammer, J. & Gregor, R. (1992). Propulsion Forces as a Function of Intensity for Weightlifting and Vertical Jumping, J. Appl. Sports Sci. Research, 6(3): 129-134. [Link]

Energy Systems | ระบบพลังงานในร่างกายมีอะไรบ้าง?

Pariya Pariyavuth, CSCS — Sun, 04 Sep 2022 04:12:21 +0000

ระบบพลังงานงานในร่างกายคืออะไร

สิ่งสำคัญที่ทำให้เราสามารถเคลื่อนไหว ออกกำลังกาย หรือเล่นกีฬาได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากสมรรถภาพร่างกายที่แข็งแรงแล้ว “ระบบพลังงาน” ก็สำคัญเช่นเดียวกัน

พลังงานที่สำคัญในร่างกายที่ใช้ในการดำรงชีวิต นั่นคือ Adenosine Triphosphate (ATP)
ในขณะที่เราพักผ่อนนอนหลับร่างกายเราก็มีการใช้ ATP ในการหายใจ การเต้นของหัวใจ รวมถึงในการรักษาสภาพการทำงานของเซลล์ต่างๆ ในร่างกายให้อยู่ในภาวะปกติ

ดังนั้นเมื่อเราเล่นกีฬาหรือออกกำลังกาย มีการใช้กล้ามเนื้อในการทำงานมากขึ้น ร่างกายก็ย่อมมีความต้องการใช้ ATP มากขึ้นเช่นเดียวกัน

ในเมื่อ ATP มีความสำคัญกับร่างกายอย่างมาก ร่างกายเราจึงมีระบบพลังงาน 3 ระบบ ที่ช่วยกันสร้าง ATP ให้คงอยู่อย่างเพียงพอในร่างกายของเราเสมอ ระบบพลังงานทั้ง 3 ระบบ ได้แก่

Phosphagen system
Glycolysis system
Oxidative system

ระบบพลังงานทั้ง 3 ระบบนี้ ทำงานร่วมกันในการสร้าง ATP แต่สัดส่วนการสร้าง ATP จะสามารถเปลี่ยนแปลงได้ขึ้นอยู่กับความหนัก (Intensity) และระยะเวลาของกิจกรรมนั้นๆ (Duration)

ทีนี้เราลองมาดูความแตกต่างของทั้ง 3 ระบบพลังงานกัน

ความแตกต่างของระบบพลังงานในร่างกายทั้ง 3 ระบบ

1. Phosphagen System

เป็นระบบที่ให้พลังงานได้อย่างรวดเร็ว เพราะในกล้ามเนื้อเรามี ATP สะสมอยู่แล้วในจำนวนหนึ่ง นอกจากนี้ยังมีสารที่ให้พลังงานสูงที่เรียกว่า Creatine Phosphate (CP) สะสมอยู่ในกล้ามเนื้อด้วยเช่นเดียวกัน

หลักการของระบบพลังงานนี้ คือให้พลังงานแบบไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobic) เป็นการให้หมู่ฟอสเฟต และมีการตัดสายพันธะเคมีที่มีพลังงานสูง ทำให้ได้พลังงานอิสระออกมา ซึ่งเหตุการณ์ต่างๆ จะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว

ดังนั้นเมื่อร่างกายเรามีความต้องการใช้พลังงานเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ระบบพลังงานตัวนี้จะทำหน้าที่หลักในการสร้างพลังงานในช่วงนั้น หากเป็นการเล่นกีฬาก็อย่างเช่น จังหวะการออกตัวจาก Block Start หรือกีฬาประเภททุ่ม พุ่ง ขว้าง การกระโดด

อย่างไรก็ตามเนื่องจาก ATP และ CP มีสะสมอยู่ในจำนวนจำกัด ดังนั้นจึงไม่สามารถใช้เป็นระบบพลังงานหลักในกิจกรรมที่ต่อเนื่องยาวนาน Phosphagen system สามารถให้พลังงานได้ในช่วงเวลาสั้นๆ ประมาณ 5 วินาทีเท่านั้น และความสามารถในการสร้างพลังงานก็จะลดลง

หากต้องการใช้พลังงานจากระบบนี้ จำเป็นต้องมีการพักด้วยระยะเวลาที่เหมาะสมเพียงพอ เพื่อให้มีการสะสม ATP ในกล้ามเนื้อขึ้นมาใหม่นั่นเอง เช่น การยกน้ำหนักด้วยความความหนักสูง 80-90% 1RM ต้องมีการพักระหว่างเซต 2-5 นาที เพื่อเตรียมสะสม ATP ในกล้ามเนื้อ เพื่อใช้ในเซตถัดไป

ระบบพลังงาน Phosphagen system นี้ อาจจะเคยได้ยิน หรือผ่านตาในอีกชื่อที่เรียกว่า Anaerobic alactic system เนื่องจาก เป็นระบบพลังงานที่ไม่ใช้ออกซิเจน และไม่เกิดกรดแลคติกนั่นเอง

2. Glycolysis System

เป็นระบบพลังงานที่ต้องสร้าง ATP ขึ้นมาจากกลูโคส โดยไม่ใช้ออกซิเจนในการสร้างพลังงาน ATP ที่ได้จาก Glycolysis system มีจำนวนเยอะกว่าที่ได้จากระบบ Phosphagen

Glycolysis system ทำหน้าที่ในการสร้างพลังงานอย่างรวดเร็ว และได้ผลิตภัณฑ์จากกระบวนการสร้าง ATP ออกมา เจ้าผลิตภัณฑ์นี้เรารู้จักกันในชื่อของกรดแลกติก (Lactic acid) และอาจจะเคยได้ยินว่ากรดแลคติคทำให้เราเกิดการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ (Fatigue) ดังนั้น จึงเป็นที่มาของชื่อระบบพลังงานที่เรารู้จักกันในอีกชื่อว่า Anaerobic lactic system

แต่อย่างไรก็ตาม กรดแลคติคที่ถูกสร้างขึ้นมานี้จะคงอยู่เพียงแค่ชั่วคราว และถูกเปลี่ยนให้ไปอยู่ในรูปของแลคเตท (Lactate) และ H+ ที่มีฤทธิ์เป็นกรดแก่ ซึ่งเจ้าตัวกรดแก่นี่แหละที่ทำให้เรารู้สึกปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ

ส่วนแลคเตทจริงๆ แล้วสามารถนำไปใช้ในการสร้าง ATP ขึ้นมาใหม่ได้ โดยถูกเปลี่ยนให้เป็นกลูโคสที่ตับ และนำเข้าสู่กระบวนการในการสร้างพลังงานต่อไป

Glycolysis system นี้จะมีสัดส่วนการใช้มากขึ้น เมื่อการเล่นกีฬา การออกกำลังกาย หรือกิจกรรมที่เราทำนั้นมีความหนักสูง (High Intensity) และใช้เวลายาวนานประมาณ 1 – 2 นาที

และเมื่อระยะเวลายาวนานขึ้น Glycolysis system จะถูกจำกัดความสามารถในการสร้าง ATP ลง จากการเปลี่ยนแปลงทางเคมีในระดับเซลล์ ทำให้ประสิทธิภาพในการสร้าง ATP ลดลง

3. Oxidative System

ระบบพลังงานนี้เป็นตัวหลักที่ใช้สร้าง ATP ในขณะที่เราพักหรือใช้ชีวิตประจำวันทั่วไป เป็นระบบพลังงานที่สามารถสร้าง ATP ขึ้นมาได้อย่างไม่จำกัด โดยสารตั้งต้นที่นำมาสร้างพลังงานสามารถเป็นได้ทั้งคาร์โบไฮเดรต ไขมัน และโปรตีน

แต่กระบวนการขั้นตอนในการสร้างพลังงานมีความซับซ้อนและใช้ระยะเวลานาน รวมทั้งมีการใช้ออกซิเจนมาเกี่ยวข้อง (Aerobic system) ดังนั้นกิจกรรมที่มีความหนักต่ำ (Low intensity) หรือการออกกำลังกาย การเล่นกีฬาที่ใช้ระยะเวลานาน (Endurance sport) เช่น วิ่งมาราธอน ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ ร่างกายจะใช้พลังงานจากระบบนี้เป็นหลัก

หากมองกันให้ลึกถึงระดับเซลล์ Oxidative system จะเป็นระบบพลังงานเดียวที่มีการใช้ออกซิเจน (O2) ในการสร้าง ATP โดยตำแหน่งที่เกิดการสร้าง ATP นี้อยู่ในส่วนของเซลล์ที่เรียกว่า Mitochondria ดังนั้น จึงเป็นที่มาของคำว่า การหายใจระดับเซลล์ (Cellular respiration)

มาถึงตรงนี้ อยากให้สังเกตกันอีกหนึ่งอย่าง คำว่า “สร้างพลังงานแบบไม่ใช้ออกซิเจน” ไม่ได้หมายความว่าในขณะนั้นเรากลั้นหายใจ หรือไม่มีออกซิเจนเข้าไปในร่างกาย แต่หมายถึงว่า กระบวนการนั้นไม่ได้มีออกซิเจนเข้าไปเกี่ยวข้อง สามารถสร้าง ATP ได้เลย และเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว

หากมองในภาพรวมกว้างๆ ในขณะที่เรามีกิจกรรมทางกายที่ความหนักต่ำ เช่น นั่งเล่น นอนหลับ อ่านหนังสือ ซึ่งเราสามารถทำกิจกรรมเหล่านี้ได้ในระยะเวลานานโดยที่ไม่รู้สึกเหนื่อย เนื่องจากร่างกายสามารถใช้พลังงานจาก ATP ได้อย่างเพียงพอ จึงมีสัดส่วนของระบบพลังงานแบบ Oxidative system มากที่สุด

แต่เมื่อเราเริ่มออกกำลังกาย เช่น วิ่ง ปั่นจักรยาน ยกน้ำหนัก ร่างกายมีสัดส่วนความต้องการใช้พลังงานเพิ่มขึ้น และมีความต้องการพลังงานที่ต้องการใช้ ณ ขณะนั้นอย่างรวดเร็ว สัดส่วนของระบบพลังงานจึงเปลี่ยนไป เริ่มมีการใช้พลังงานจากระบบ Phosphagen system และ Glycolysis system มากขึ้นนั่นเอง

ยิ่งการออกกำลังกายหรือเล่นกีฬานั้นมีความหนักมากเท่าไหร่ ระยะเวลาที่จะสามารถทำได้ก็จะยิ่งสั้นลง ลองนึกถึงตอนเราวิ่งด้วยความเร็วสูงสุด เราจะสามารถวิ่งได้เพียงแค่ระยะเวลาสั้นๆ แล้วรู้สึกหมดแรง แต่ถ้าเราอยากจะวิ่งให้นานขึ้น เราจะผ่อนความเร็วลง นั่นก็คือ การลดความหนักลง

ซึ่งสอดคล้องกับระบบพลังงานที่เมื่อความหนักลดลง ร่างกายก็เพิ่มสัดส่วนของ Oxidative system มากขึ้น ทำให้สามารถวิ่งต่อเนื่องต่อไปได้ด้วยความเร็วที่ลดลง

สรุปแล้วควรเลือกฝึกระบบพลังงานแบบไหนดี

จะเห็นได้ว่าทั้งสามระบบพลังงานมีจุดมุ่งหมายเดียวกันคือการให้พลังงานจาก ATP ดังนั้นหากเราเป็นนักกีฬาหรือผู้ฝึกสอนกีฬาเราก็ควรที่จะเข้าใจระบบพลังงานเพื่อไปกำหนดโปรแกรมการฝึกซ้อมที่เหมาะสมกับชนิดกีฬาหรือแม้แต่ในกีฬาชนิดเดียวกันตำแหน่งของผู้เล่นก็มีความต้องการของระบบพลังงานที่แตกต่างกัน

หากเราฝึกซ้อมระบบพลังงานให้พัฒนาได้อย่างเฉพาะเจาะจงก็จะทำให้เรามีพลังงานอย่างเพียงพอ อย่างมีประสิทธิภาพและส่งผลให้ความสามารถในการเล่นกีฬาของเราดีขึ้นได้เช่นเดียวกัน

ข้อมูลอ้างอิง

การวิ่งสปรินท์: 5 เหตุผลทำไมควรฝึก และคำแนะนำก่อนเริ่มฝึก

Anecha Rachtrachu — Sat, 04 Jun 2022 05:33:09 +0000

เมื่อเรานึกถึงการวิ่งเพื่อออกำลังกาย เพื่อสุขภาพ ลดไขมัน เราจะคิดถึงการวิ่งช้าๆ จ๊อกกิ้งไปเรื่อยๆ ซึ่งเป็นสิ่งที่ใครๆ ก็รู้จักและเริ่มทำได้ง่าย แต่จริงๆ แล้วการฝึกวิ่งให้เร็วกว่า ระยะทางสั้นกว่า หรือที่เรียกว่าการวิ่งสปรินท์ก็มีประโยชน์และส่งผลดีต่อร่างกายไม่แพ้กัน มีอะไรบ้างลองมาดูกันครับ

ประโยชน์ของการฝึกวิ่งสปรินท์

1. พัฒนาสมรรถภาพทางกีฬา

การวิ่งสปรินท์สามารถช่วยเพิ่มพัฒนาอัตราเร่งและความเร็วสูงสุดในการวิ่ง เรียกได้ว่ายิ่งฝึกยิ่งเพิ่มครับ และยังเป็นพื้นฐานของกีฬาหลาย ๆ ที่มีรูปแบบของการตบ ตี หรือเคลื่อนที่เร็ว ๆ เพราะฉะนั้นอาจมีการนำการฝึกวิ่งสปรินท์ไปวางแทรกในโปรแกรมฝึกสัปดาห์ละครั้งหรือสองครั้ง ก็เป็นอีกทางนึงในการเพิ่มความหลากลายในการฝึกและช่องทางใหม่ ๆ ในการเพิ่มสมรรถภาพได้ครับ

2. เพิ่มการเผาผลาญไขมันด้วยการวิ่งสปรินท์

หากเราวางรูปแบบการฝึกเป็นเซ็ท ๆ และมีการพักช่วงสั้น ๆ ระหว่างเซ็ท แน่นอนว่าการฝึกจะถูกจัดอยู่ในรูปแบบ HIIT (High intensity interval training) หรือที่เรียกว่าการฝึกหนักสลับเบา

การฝึกในรูปแบบนี้จะมีกระบวนการเผาผลาญที่สูง เพราะในขณะฝึกร่างกายจะมีการใช้ออกซิเจนในปริมาณสูงซึ่งร่างกายจะไม่สามารถทดแทนได้ทันร่างกายจึงต้องใช้พลังงานที่สะสมในร่างกายและกล้ามเนื้อควบคู่ไปด้วย

ทำให้หลังจากที่เราฝึกในรูปแบบ HIIT จบแล้วเรายังมีอาการหายใจหอบหนักและรู้สึกตัวร้อนเหมือนตอนที่ฝึกอยู่ เพราะร่างกายต้องเอาออกซิเจนไปสร้างพลังงานเพื่อชดเชยกับที่ใช้ไป กระบวนการนี้มีชื่อเรียกว่า EPOC จึงเป็นที่มาของการเผาผลาญไขมันอย่างต่อเนื่องถึงแม้จะหยุดออกกำลังกายไปแล้วนั่นเองครับ

3. ช่วยเพิ่มการพัฒนาของกล้ามเนื้อ

การสปิ้นเป็นการออกกำลังกายรูปแบบหนึ่งที่ช่วยพัฒนากล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า-หลัง ก้น น่อง อย่างมาก ถึงแม้จะเป็นการออกกำลังกายคนแบบการการทำ Squat และ Deadlift สาเหตุเพราะการฝึกวิ่งสปรินท์นั้นทำให้เกิดกลไกบางอย่างต่อการพัฒนากล้ามเนื้อ โดยแบ่งเป็นผลทางตรงและทางอ้อม ดังนี้ครับ

ผลทางตรง – ช่วยเพิ่มกล้ามเนื้อ Fast twitch (โดยเฉพาะที่ขา) เนื่องด้วยกล้ามเนื้อชนิดนี้เป็นกล้ามเนื้อที่จะพัฒนาแรงแปรผันตรงกับขนาดของกล้ามเนื้อครับ จึงเป็นสาเหตุให้เมื่อเราฝึกออกกำลังกายในลักษณะที่มีความรวดเร็วจึงมีส่วนช่วยในการพัฒนาขนาดของกล้ามเนื้อด้วยนั่นเอง ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจนก็คือรูปร่างของนักวิ่งระยะสั้น กับนักวิ่งระยะไกลที่ถึงแม้จะเป็นกีฬาประเภทเดียวกันแต่ตัวนักกีฬาก็มีรูปร่างที่แตกต่างกันครับ
ผลทางอ้อม – ช่วยเพิ่มระดับฮอร์โมน เนื่องจากร่างกายจะมีกลไกธรรมชาติหลังจากที่มีการออกกำลังกายอย่างหนัก คือมีการสังเคราะห์โปรตีนเพิ่มขึ้น เพิ่มระดับ testosterone hormone และ Growth hormone

ซึ่งการเพิ่มระดับฮอร์โมนนี้เองส่งผลอย่างมากต่อการฟื้นตัวของร่างกาย ที่นอกจากจะส่งผลต่อการพัฒนากล้ามเนื้อขาแล้วยังช่วยกระตุ้นให้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายพัฒนาขึ้นด้วยครับ

4. วิ่งสปรินท์ช่วยให้ร่างกายแก่ช้า

ระบบร่างกายและกล้ามเนื้อต่าง ๆ ของเราจะมีการเสื่อมสภาพไปพร้อม ๆ กับอายุที่มากขึ้น รวมถึงกล้ามเนื้อประเภท Fast twitch ด้วย การฝึกที่มีความเข้มข้นสูงอย่างเช่นการฝึกวิ่งสปรินท์จะคงช่วยรักษากล้ามเนื้อเหล่านี้ไว้ให้คงอยู่หรือลดลงช้ากว่าปกติครับ

อีกทั้งการวิ่งสปรินท์นั้นจัดว่าเป็นการออกกำลังกายแบกน้ำหนักรูปแบบหนึ่งที่ใช้ขาทีละข้างและยังเกิดแรงสะเทือนต่อร่างกาย ดังนั้นจึงส่งผลกระตุ้นให้ระบบกระดูกแข็งแรงขึ้น โดยที่มีแรงกระตุ้นมาจากแรงกระแทกที่เกิดขณะวิ่งและการใช้งานที่หนักหน่วง และยังส่งเสริมระบบประสาทและการบาลานซ์ของเราด้วยครับ

5. ช่วยพัฒนา Vo2max

ด้วยความที่จัดเป็นการออกกำลังกายรูปแบบคาร์ดิโอ อีกหนึ่งข้อดีของการปริ้นนั่นคือทำให้ปอดมีสุขภาพดีและทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

อย่างที่บอกไปการวิ่งสปรินท์เป็นการออกกำลังกายรูปแบบ HIIT หมายความว่าต้องมีความหนักหน่วงเข้มข้นสูงมาก สิ่งนี้เองก็จะส่งผลให้ร่างกายต้องใช้พลังงานเยอะขึ้นและหายใจถี่ขึ้น ดังนั้นปอดและร่างกายของเราจึงต้องพัฒนาและปรับตัวให้มีประสิทธิภาพในการหายใจและดูดซึมออกซิเจนขึ้นด้วยเช่นกัน

แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าร่างกายและปอดของเราพัฒนาขึ้นจริง ๆ ? ร่างกายของเราต้องการออกซิเจนในการออกฟังก์ชันท่าทางต่าง ๆ ยิ่งโดยเฉพาะในตอนออกกำลังกาย ไม่อย่างนั้นร่างกายจะเริ่มรู้สึกร้อนและอ่อนล้าอย่างรวดเร็ว

โดยหากเรายังฝึกซ้อมสม่ำเสมอเป็นปกติ แล้วยังเกิดอาการดังกล่าวก็อาจจะต้องมาพิจารณาว่าโปรแกรมฝึกของเรามีปัญหาหรือเปล่า หรือร่างกายของเรามีความผิดปกติกันแน่

คำแนะนำก่อนเริ่มฝึกวิ่งสปรินท์

1. ค่อย ๆ เป็น ค่อย ๆ ไป

การวิ่งสปรินท์เป็นการออกกำลังกายที่ใช้ความเร็วและความเร่งสูง แต่การที่เราใส่เต็มแรงในวันแรก ๆ ก็ไม่ใช้สิ่งที่ดี ถึงแม้นี่จะเป็นการฝึกที่ต้องใช้ความเร็วแต่ก็ต้องการความใจเย็นเช่นกันครับ

ดังนั้น หากเป็นมือใหม่หรือคนออกกำลังกายทั่วไปควรค่อย ๆ เพิ่มความเร็ว ระยะทางหรือเวลาวิ่ง และโฟกัสไปที่การฝึกให้ครบทั้งโปรแกรมมากกว่าทำให้หนักจะดีกว่าครับ เพราะเราไม่ได้ฝึกไปแข่งกับใครอยู่แล้ว

2. วอร์มเยอะ ๆ

การวิ่งในลักษณะนี้มีการเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็วจะมีการใช้กล้ามเนื้อและพลังงานจำนวนมาก ดังนั้นการวอร์มเพื่อเพิ่มระดับอุณหภูมิกายและกล้ามเนื้อให้สูงขึ้นจะช่วยลดอาการบาดเจ็บได้ และยังเป็นการส่งสัญญาณบอกร่างกายให้พร้อมกับการออกกำลังกายด้วยครับ

แนะนำให้ทำการเดินเร็ว ๆ หรือวิ่งเหยาะ ประมาณ 5-10 นาที พร้อมกับยืดกล้ามเนื้อแบบค้างไว้ (Static stretch) ประมาณ 1-2 วิ ต่อท่า จากนั้นต่อด้วยยืดแบบเฉพาะเจาะจงกับท่าวิ่ง (Specific stretch) แบบช้า ๆ เป็นใช้ได้ครับ

อาจเสริมด้วยท่า standing sprint-arm action หรือ high-knee walking หรือ drills ของท่าวิ่งอื่น ๆ ก่อนการวิ่งจริงอีกครั้งนึงก็จะดีมากครับ

3. เตรียมใจให้พร้อมสำหรับอาการปวด

อาการปวดและเมื่อยจากการฝึกจะตามมาในอีก 1-2 วันอย่างแน่นอน แต่สิ่งนี้ถือว่าเป็นเรื่องปกติสำหรับการฝึกแบบใหม่ ๆ อยู่แล้วครับ เนื่องจากร่างกายต้องใช้เวลาในการสร้างและปรับตัวให้เข้ากับการออกกำลังกายรูปแบบใหม่นั่นเอง

วิธีที่จะช่วยลดอาการเหล่านี้ได้บ้าง คือเราต้องมีการเตรียมร่างกายของเราดี ๆ ปฏิบัติตามคำแนะนำข้อ 1 และ 2 อย่างเคร่งครัด และหลังจากฝึกเสร็จทุกครั้งควรวิ่งเหยาะ ๆ และยืดกล้ามเนื้อช่วงล่างเยอะ ๆ จะลดอาการปวดได้มากกว่าฝึกเสร็จแล้วหยุดทันทีครับ แต่ถึงแม้จะช่วยได้ก็ควรเตรียมใจเผื่อไว้บ้างเพราะอย่างไรก็ตามทุกคนต้องเผชิญอาการปวดอย่างแน่นอนครับ